De tijden die je op deze pagina ziet, zijn het resultaat van een astronomische berekening die rekening houdt met de geografische coördinaten van Vught (51,65° N, 5,29° O), de lokale tijdszone (Europe/Amsterdam) en het verschil tussen Zomertijd en Wintertijd. De positie van de zon boven de horizon bepaalt elke gebedstijd; daarom verschuiven de tijden elke dag een paar minuten. Bij een hoge breedtegraad zoals de onze zijn de verschillen tussen zomer en winter bijzonder groot: in juni wordt de dag meer dan zeventien uur lang, terwijl in december de middag gebeden elkaar binnen enkele uren opvolgen.
Waarom valt de Isha-tijd in Vught zo laat in de zomer?
Tussen eind mei en half juli bereikt de zon hier ’s nachts niet dieper dan ongeveer 12° onder de horizon. Daardoor verdwijnt de astronomische schemering niet volledig en wordt het moment waarop de nacht ‘‘echt’’ begint, lastig vast te stellen. Volgens de klassieke definitie begint Isha wanneer de rode gloed (shafaq) in het westen is verdwenen. Op 51° N kan dat echter pas ruim na middernacht plaatsvinden of zelfs helemaal niet. Om toch een praktisch tijdstip te hebben, hanteren moslimorganisaties verschillende oplossingen:
- Aqrab al-Ayyam: men neemt de laatste dag vóór het probleem (meestal begin mei) waarop de schemering wel verdwijnt en gebruikt dat verschil als maximum.
- Nisf al-Lail: Isha wordt gezet op de halverwegepunt tussen Maghrib en Fajr, aangeduid met de shortcode .
- Vast interval: bijvoorbeeld 90 minuten na Maghrib, zoals in de methode van de Muslim World League.
Wie merkt dat Isha in hoogzomer zeer laat valt, kan volgens de fiqh twee strategieën overwegen: het later opblijven en Isha afzonderlijk bidden, of – als de omstandigheden het toelaten – Maghrib en Isha samenvoegen (jamʿ) tijdens Gezamenlijk gebed. Raadpleeg daarbij altijd de eigen wetschool en imam; samenvoegen is niet in alle situaties toegestaan.
Twee benaderingen voor de Asr-tijd: Hanafi en overige wetscholen
Het verschil draait om de lengte van de schaduw van een object nadat de zon haar hoogste punt (Dhuhr) heeft gepasseerd.
- Shafi’i, Maliki, Hanbali: Asr begint wanneer de schaduw gelijk is aan de eigen lengte van het object (schaduwfactor 1).
- Hanafi: Asr begint zodra de schaduw twee keer de lengte van het object is (schaduwfactor 2).
De Hanafi-tijd valt hierdoor in Vught gemiddeld 50–70 minuten later dan de standaardtijd. Veel Turkse moskeeën volgen de Hanafi-wetschool; Marokkaanse en Arabische moskeeën neigen naar de standaardtijd. In de maandelijks weergegeven tabel staan beide kolommen, zodat je op basis van je eigen wetschool een weloverwogen keuze kunt maken.
Invloed van lengte- en breedtegraad op zonsondergang ten opzichte van omliggende steden
Zelfs kleine verschillen in lengtegraad (ooster- of westerlijker liggen) verschuiven de lokale zonsondergang met vier minuten per graad. Vught ligt ongeveer 0,3° westelijker dan Den Bosch; daardoor gaat de zon hier gemiddeld één minuut later onder. Het lijkt verwaarloosbaar, maar kan bepalend zijn wanneer je vlak voor Maghrib nog moet afsluiten met werkzaamheden.
De breedtegraad bepaalt op zijn beurt hoever de zon wegzakt onder de horizon. Op 51,65° N wordt de hoek in de winter groter, waardoor Fajr later en Isha vroeger valt. In juli is het omgekeerd: Fajr begint al ruim vóór 04:00 en Isha nadert of overschrijdt 23:30. Dit verklaart waarom je voor nauwkeurige tijden beter geen schema uit zuidelijker gelegen steden als Brussel of Parijs kunt overnemen.
Berekeningsmethoden in Nederland en België
De meest gebruikte methoden zijn:
- Diyanet (Turkse gemeenschap) – gebruikt 18° voor Fajr en Isha.
- Muslim World League (MWL) – 18° voor Fajr, 17° voor Isha.
- Executieve van de Moslims van België (EMB) / UOIF – vaak 12°–15° voor beide tijden.
Het verschil van enkele graden in Astronomische schemering kan tot vijf minuten verschil in de weergegeven tijden leiden. Houd hier rekening mee, vooral wanneer je gezamenlijk gebed in de moskee plant.