Breedtegraad 52° N: zomerse witte nachten en de Isha-tijd
Wijk bij Duurstede ligt op 51,97° noorderbreedte. Op deze breedte duurt de astronomische schemering in de periode van eind mei tot half juli zo lang dat de duisternis tussen zonsondergang en zonsopkomst niet volledig terugkeert. Moslims noemen dit fenomeen vaak de witte nachten. Omdat de onderrand van de zon minder dan 18° onder de horizon zakt, wordt het reguliere criterium voor Fajr en Isha moeilijk toepasbaar.
Islamitische geleerden hebben hiervoor meerdere oplossingen toegestaan. In Nederland volgen moskeeën meestal één van de volgende benaderingen:
- Aqrab al-Ayyam: men neemt het laatste etmaal vóór de witte-nachtperiode waarin de nacht nog volledig donker was en past dat verschil toe.
- Nisf al-Lail: Isha wordt vastgesteld op het midden van de nacht () tussen Maghrib en Fajr.
- Vaste minutenregel: Isha valt bijvoorbeeld 90 minuten na Maghrib, een methode die in de Turkse Diyanet-kalender veel gebruikt wordt.
Welke optie gekozen wordt, hangt af van de beheerders van de lokale moskee en het gevolgde rekeninstituut. Voor persoonlijk gebruik mag men de methode volgen die in de eigen gemeenschap het meest geaccepteerd is, zodat het gezamenlijk gebed georganiseerd kan worden zonder verwarring.
Asr-tijd volgens verschillende wetscholen
De Asr-tijd begint zodra de schaduw van een object zijn eigen lengte heeft bereikt, boven op de schaduw die tijdens het middaguur aanwezig was. Dit is de standaarddefinitie die door de Shafi’i-, Maliki- en Hanbali-wetschool wordt gehanteerd. De Hanafi-wetschool wacht totdat de schaduw het dubbele van de eigen lengte heeft. Daardoor valt de Hanafi-Asr in Wijk bij Duurstede gemiddeld 40 tot 60 minuten later dan de standaardtijd, afhankelijk van het seizoen.
Omdat beide standpunten gebaseerd zijn op authentieke overleveringen, is geen van beide ‘strenger’ of ‘soepeler’. Volg eenvoudig de methode die binnen jouw familie of moskee gebruikelijk is. Veel elektronische kalenders tonen daarom twee Asr-tijden zodat iedereen duidelijkheid heeft.
Kleine afwijkingen tussen moskee- en onlinetijden uitgelegd
Misschien merk je dat de klok in de dichtstbijzijnde moskee 3 of 5 minuten afwijkt van de online tijden. Dit heeft in de regel drie oorzaken:
- Keuze van het rekeninstituut. In Nederland gebruiken Turkse moskeeën vaak de Diyanet-methode (Fajr/Isha 17°), terwijl Marokkaanse gemeenschappen de Muslim World League (18°) of een lokale afgeleide toepassen. Een verschil van slechts 1° in de hoek levert al snel een paar minuten verschil op.
- Zomertijd / Wintertijd. Niet elke bron past de klokcorrectie voor CET en CEST op precies hetzelfde moment toe, wat bij de overgangsweek voor verwarring kan zorgen.
- Geografische coördinaten. De officiële gegevens van Wijk bij Duurstede zijn 51,9741° N en 5,3417° E. Sommige apps ronden deze coördinaten af op hele minuten booglengte; andere werken op vier decimalen. Hoe nauwkeuriger de invoer, hoe exacter de output.
Verder hanteren sommige moskeeën een afronding op hele of vijf hele minuten om het gezamenlijk gebed praktisch te plannen. Voor persoonlijke aanbidding kun je de exacte seconde volgen, maar de islamitische wet verlangt geen wiskundige precisie die in het dagelijks leven onhaalbaar is.