Zonnestand en astronomische schemering: hoe Fajr precies wordt berekend
Het eerste gebed van de dag begint zodra het astronomische ochtendlicht zichtbaar wordt. Dat moment ligt vóór de werkelijke zonsopkomst en wordt gedefinieerd door de hoek tussen de zon en de horizon. Rekeninstituten hanteren daarbij verschillende graden van zondiepte. In België ziet men vooral drie methoden:
- Diyanet en Muslim World League (MWL): 18° onder de horizon.
- Executieve van de Moslims van België (EMB): eveneens 18°, maar met regionale correcties.
- UOIF/France: 12°; deze methode levert later Fajr-tijden.
Het gekozen aantal graden bepaalt dus hoe vroeg verschijnt. Hetzelfde principe geldt voor Isha, dat op zijn beurt wordt berekend bij het einde van de astronomische schemering. Omdat in Herve zowel Geografische coördinaten (50,64° N, 5,79° E) als de gekozen methode meewegen, kan het schema in een Marokkaanse of Turkse moskee enkele minuten verschillen. Dat is volstrekt normaal en heeft geen invloed op de geldigheid van het gebed.
Let daarnaast op Zomertijd en Wintertijd. De klokkaanpassing verlegt alle tijden één uur, maar de onderlinge afstand tussen de gebeden blijft gelijk, omdat de berekening altijd in lokale zonnetijd plaatsvindt.
Lengtegraad en zonsondergang: waarom Herve net andere tijden heeft dan omliggende plaatsen
De lengtegraad van Herve (ongeveer 5,79° oosterlengte) ligt iets westelijker dan bijvoorbeeld Luik. Elk graad lengteverschil staat gelijk aan circa vier minuten zonnetijd. Een plaats die 1° verder naar het oosten ligt, ziet de zon dus gemiddeld vier minuten eerder ondergaan. Dit verklaart waarom Maghrib in Herve een paar minuten later valt dan in sommige naburige steden, ook al delen ze dezelfde tijdzone Europe/Brussels.
Bij de berekening van zonsondergang corrigeert het algoritme bovendien voor:
- de atmosferische refractie (0,833° standaardwaarde);
- de kromming van de aardbol;
- het zogenaamde «+ Equation of Time», dat de variatie in de baansnelheid van de aarde opvangt.
Het resultaat is een reproduceerbare tijd voor Maghrib waarop men zowel individueel als in gezamenlijk gebed kan vertrouwen.
Breedtegraad 50,6° N: zomernachten, «witte nachten» en de tijd van Isha
Herve ligt ruim boven 48° noorderbreedte. In de periode eind mei tot half juli verdwijnt de astronomische schemering hier niet volledig; de hemel blijft op het noordelijke deel licht. Dit fenomeen – soms «witte nachten» genoemd – maakt het lastig om Isha te bepalen op basis van een hoek van 17-18°, omdat die nooit helemaal wordt bereikt.
Oplossingen die door geleerden zijn goedgekeurd
- Nisf al-Lail: Isha vaststellen op het midden tussen Maghrib en Fajr.
- Aqrab al-Ayyam: tijden gebruiken van de dichtstbijzijnde dag waarop volledige duisternis nog voorkomt.
- Vaste interval: bijvoorbeeld 90 minuten na Maghrib, een benadering die in enkele Europese moskeeën wordt gevolgd.
Lokale moskeeën kiezen vaak in overleg met hun wetschool en gemeenteraad welke oplossing het best past. Alle drie worden door erkende fiqh-raden geaccepteerd, zolang er eenheid binnen de gemeenschap bestaat.
De hoge breedtegraad beïnvloedt ook de winter. In december duren de dagen hier slechts een paar uur. Dhuhr, Asr en Maghrib liggen dan in een smalle band tussen vroege middag en late namiddag. Wie werkt of studeert doet er goed aan om al vooraf na te denken over gebedspauzes en – indien mogelijk – het Asr- en Maghrib-gebed in één gezamenlijk moment met de lokale moskee te verrichten.